Her biri farklı özellikleri ile öne çıkan masaüstü ortamları arasında her kullanıcının istek ve ihtiyaçlarına uygun bir masaüstü ortamı bulunuyor. Acaba size en uygun olanı hangisi?

Gnu/Linux üzerinde neredeyse her alanda pek çok yazılımı bulabiliriz. Bu yazılımlar aynı amaca hizmet etseler de sahip oldukları özellikler ile birbirlerinden ayrılırlar. Bahsettiğimiz çeşitlilik kullanıcının grafiksel arayüzler aracılığı ile sistem ile etkileşime girmesini sağlayan ve günlük bilgisayar kullanımında çok önemli bir yere sahip olan masaüstü yöneticilerinde de karşımıza çıkıyor. Masaüstü yöneticileri, kullanıcıların bilgisayar kullanımlarında, grafiksel arayüzler ve araçlar aracılığıyla sistem ile etkileşimli olarak çalışmalarına yardımcı olur. Her kullanıcının farklı ihtiyaçlara ve sisteme sahip olduğu düşünüldüğünde farklı geliştirme,yapılandırma ve çalışma mantıklarına sahip masaüstü yöneticisinin ortaya çıkması doğaldır. Linux ve diğer kardeş sistemlerde çalışması için geliştirilmiş onlarca masaüstü yöneticisi bulunuyor, bunlardan en çok kullanılanlarını ve bilinenlerini sizler için incelemeye çalıştık.

KDE

kde

Linux dünyasında neredeyse en yaygın olarak kullanılan masaüstü yöneticisi olarak karşımıza çıkan KDE bir çok uygulamanın bir masaüstü ortamı oluşturmaları amacı ile bir araya getirilmeleri ile oluşturulmuş *Nix ailesi fertlerinin kullanıcılarının hayatlarını kolaylaştırmak amacıyla ortaya çıkmıştır. Geniş bir geliştirici topluluğu tarafından geliştiriliyor ve birçok dağıtımıda ön tanımlı masaüstü yöneticisi olarak geliyor. Kendisine özel konfigürasyon araçları, kolaylıkla alışılabilen ve rahatlıkla kullanılabilen arayüzü, güçlü QT kütüphaneleri kullanılarak geliştirilmesi, içerisinde bulundurduğu her amaca hizmet eden uygulamaları diğer masaüstü yöneticilerinden ayrılmasına neden oluyor. KDE’yi ilk kez çalıştırdığınızda karşınıza masaüstünüzü kendi isteklerinize göre ayarlamanızı sağlayan “Desktop Settings Wizard/Masaüstü Ayarları Sihirbazı” isimli bir sihirbaz geliyor. Daha sonraki çalıştırmalarda KDE’nin kendi seçiminize göre değiştirebileceğiniz açılış ekranı sizi karşılıyor. Masaüstünde simgeler ile çalışmaya alışıksanız KDE tam size göre, menülerden masaüstüne sürükle-bırak yöntemi ile simgeleri yerleştirmenize izin veriyor. KDE panelini istek ve ihtiyaçlarınıza göre konfigüre edebilirsiniz, bunun için panel üzerinde sağ tıklamanız ve “Configure Panel” demeniz yeterli olacaktır. Ayrıca panelde sistem tepsisi, sanal masaüstleri için sayfalayıcı, taskbar, tüm uygulamalarınıza erişebileceğiniz K menüsü ve saat bulunuyor. Yine panele sağ tıklayarak istediğiniz bir uygulamayı yada appleti panele ekleyebilirsiniz. Panelde bulunan herhangi bir bileşenin üzerine farenizi getirdiğinizde o bileşen hakkında bilgi gösterilecektir. KDE masaüstünü kendinize göre ayarlamanız için pek çok modülden meydana gelen “KDE Kontrol Merkezi” bulunuyor, bu modüllerin her biri ayrı konfigürasyon uygulamaları ancak kontrol merkezi bunların tümüne tek bir arayüzden erişmenizi sağlıyor. Kontrol merkezi ile sadece KDE’ye ait ayarları yapabilirsiniz demek pek de doğru olmayacaktır, buradan yazıcı, fare, klavye, ağ, açılış ayarlarını da yapmanız mümkün kılınmış.

KDE için yazılmış uygulamaların isimlerinin başında genelde “K” harfi bulunuyor. KDE için geliştirilmiş çeşitli amaçlara hizmet eden pek çok uygulama bulunuyor. Gerçekten kaliteli ve işini en iyi şekilde yapan yazılımlar, ancak Kde uygulamalarının çeşitliliği gözden kaçmayan bir konu. Bu çeşitliliğin ve kalitenin nedenlerinden birisi tabii ki kde’nin uzun zamandır ve geniş bir topluluk tarafından geliştiriliyor olması. Ancak bir diğer önemli neden daha var, masaüstü ortamının sahip olduğu geliştirme araçları ve belgelendirmesi. Geliştiricilerin sadece yapmaları gerekene odaklanmalarını sağlayan ve çok zaman alabilecek bazı süreçleri kısa zamanda yapabilmelerine olanak tanıyan Kdevelop, QtDesigner, Kommander, Quanta gibi araçlar bulunuyor. Masaüstü ortamı içerisinde bulunan yazılımlar işlevlerine göre kendi içerisinde bir takım gruplara ayrılmış durumda. Bunlardan bazıları, çokluortam uygulamalarını içeren kdemultimedia, kişisel bilgi yönetim araçları kpim, temel uygulamaları içeren kdebase, geliştirme araçlarını bulunduran kdesdk, kdevelop, kwebdev. Kde için temel uygulamaları içeren en öenmli grup olan kdebase içerisinde ise, pencere yöneticisi kwin, dosya yöneticisi ve web tarayıcısı konqueror, uygulama başlatıcıs ve masaüstü sayfalayıcı kicker, ses suncusu kaudio, temalarınızı yönetmek için kthememgr, kde kontrol merkezi kcontrol gibi uygulamalar bulunuyor. Kde içerisinde Koffice isimli bir ofis suiti bile bulunuyor.

Her kullanıcının masaüstü ayarları $HOME/.kde altında, tüm sisteme ait ayarları ve dosyaları ise /opt/kde dizini altında yer alıyor. Kde’nin gelişmiş konfigürasyon araçları ile bu ayar dosyalarını açmanıza gerek kalmıyor ancak bazı durumlarda ayarları bu dosyalar içerisinden elle yapmak isteyebilirsiniz. Dosya yöneticisi, web tarayıcısı ve ftp istemcisi olarak karşımıza çıkan konqueror, en çok dosya yöneticisi özelliği ile kullanılıyor. Konqueror’ın sahip olduğu özellikleri onu Linux dünyasının en çok tercih edilen dosya yöneticilerinden biri konumuna getirmiş durumda. Kmenüsünü ve kde kontrol merkezini ise isteklerinizie göre düzenleyebilmeniz için kmenuedit ve kcontroledit uygulamaları bulunuyor. Kde üzerinde bir uygulama çalıştırmak için birkaç seçeneğiniz bulunuyor, masaüstü simgeleri, Kmenü üzerinden uygulamalara erişmek, “ALT+F2” tuşlarına basıp çalıştırmak istediğiniz uygulamanın adını girmek.

GNOME

gnome

En eski dağıtımlardan Slackware’in başı Patrick J. Volkerding’in dağıtımına GNOME’u dahil etmeyeceğini açıklaması ve daha sonra Linus Torvalds’ın Linux kullanıcılarına KDE’yi önermesi bu çok sevilen masaüstü yöneticisini kullananları ve geliştirenleri biraz üzdü. Ancak her şeye rağmen Gnome, halen Linux dünyasında çoğu kullanıcının tercih ettiği bir masaüstü yöneticisi. GNOME’da KDE gibi masaüstünde simgelerinizi sürükle-bırak yöntemi ile oluşturmanıza imkan tanıyor. Yine Kde gibi Gnome için de özelleştirilmiş ve geliştirilmiş pek çok uygulama bulunuyor. 1997’den bu yane pek çok kişinin destek verdiği ve büyük bir geliştirici topluluğuna sahip masaüstü ortamı *Nıx fertlerinde kullanılmak üzere geliştirildi. Gnome Debian ve Fedora gibi büyük dağıtımlar tarafından tercih edilen ve bu dağıtımlarda ön tanımlı olarak gelen masaüstü yöneticisi.

Gnome başladıktan sonra bizleri, menülere, uygulamalara erişim sağlayan ve uygulamacıklar ismi verilen applet’leri üzerinde barındıran Gnome panelleri, masaüstü, simgeler ve pencere yöneticisi ile karşılıyor. Masaüstünüze çok sayıda panel ekleyebilir ve hepsini de ayrı amaçlar için kullanabilirsiniz, bunun için bir panel üzerinde sağ tıklayarak “Yeni Panel Ekle”ye tıklamalısınız. Panel üzerinde bulunan Gnome Uygulamalar menüsünden sisteminizde var olan uygulamalara ve masaüstü ayarlarını yapmanıza yardımcı olan uygulamalara erişebilirsiniz. Ayrıca gnome-control-center komutunu vererek masaüstünüze ait tüm ayarları tek bir arayüz üzerinden gerçekleştirebilirsiniz. Gnome kontrol merkezinden pencere davranışlarını, ekran çözünürlüğünü, klavye ve fare ayarlarını, masaüstü arkaplanı ve temasını değiştirme işlemlerini yapabilirsiniz. Ayrıca “gnome Uygulamalar” menüsünün “Sistem Araçları” alt menüsünden de masaüstünüzü ve sisteminizi konfigüre edebileceğiniz uygulamalara ulaşabilirsiniz. Gnome konfigürasyon dosyaları ve masaüstü veritabanı XML formatında dosyalardan oluşuyor, bunları elle düzenlemek bazen istenmeyen olaylara neden olabiliyor, bu yüzden masaüstü konfigürsayon araçları ile çalışmanızı öneririm.

Masaüstüne ait dosya yöneticisi ise marifetli Nautilius. Nautilius bir anda masaüstü yöneticisi olduğunu unutmanıza neden olabilen özelliklere sahip, bu özellikler için uygulamanın adres satırına yapmak istediğiniz işlem ile ilgili girdiyi girmeniz gerekiyor. Adres satırında “burn:” yazarak bir cd yazıcıya, “preferences:” yazarak masaüstü kontrol merkezine dönüştürebilirsiniz.

Gnome üzerinde bulunan uygulamacıkları panellere iliştirebilirsiniz, bu uygulamacıkları yada uygulakları bir panele iliştirmek için panele sağ tıklayıp “Panele Ekle” dedikten sonra kategorize edilmiş uygulamacıklardan istediğiniz herhangi birisini seçmelisiniz.

Enlightenment

enlightenment

Geliştirme aşamasında olsa da, Enlightenment gelecek nesil Linux masaüstü ortamı olacak gib görünüyor.

 e16

Enlightenment projesi 2000 yılından bu yana geliştirilmekte, bu projenin ilk ürünü DR16 günlük kullanıma uygun kararlı sürüm, DR17 ise halen geliştirme aşamasında ve geliştiricileri tarafından gelecek nesil masaüstü ortamı, daha doğrusu masaüstü kabuğu olarak adlandırılan sürümü. Proje EFL adı verilen enlightenment kurulum kütüphaneleri, DR16 ve DR17 den oluşuyor. Geliştirme aşamasında olmasına rağmen DR17 pekçok kullanıcı tarafından daha şimdiden benimsenmiş durumda, hem görselliğe hitap ediyor olması hem de az sistem kaynağı tüketiyor olması bunun en önemli sebepleri arasında yer alıyor. Enlightenment bazı dağıtımlar için haırlanmış paketleri bulunuyor bu şekilde kurulum yapabileceğiniz gibi CVS’den indirerek te kurulum yapabilirsiniz. Enlightenment’a http://www.get-e.org/Main/Download/index.html adresinden ulaşabilirsiniz.

DR17 başlatıldığında animasyonlu açılış ekranı bizi karşılıyor. Bu ekranın masaüstünü başlatırken karşınıza gelmemesini isterseniz, bu ekran üzerinde yazılı olan “Disable this splash screen in the future” yazısının yanındaki kutucuğu işaretlemeniz yeterli olacaktır. Enlightenment menüleri farenizin sol, sağ ve orta tuşlarına basmanız halinde sırasıyla Enlightenment menüsü, favori uygulamalar ve çalışan pencereler menülerine ulaşıyorsunuz. Enlightenment menüsü içerisinde masaüstünüze ait ayarları yapmanıza olanak tanıyan alt menülere, “configuration” alt menüsünden DR17 konfigürasyon paneline, DR17’den çıkış ve yeniden başlatma tuşlarına erişebilirsiniz. Konfigürasyon panelinden ise masaüstü arkaplanlarına, temalara, modüllere, pencerelerin davranışlarına, sanal masaüstlerine, menü davranışlarına hükmedebilirsiniz. Favori uygulamalar menüsünde her kullanıcının ~/.e/e/applications/favorite klasörü altında tutulan uygulamalara erişim sağlayabilirsiniz. DR17 içerisinde bulundurduğu modüller ile kullanıcılara kullanımı kolay ve görsel açıdan zengin masaüstü uygulamaları sunuyor. Bu uygulamalar da yine EFL kütüphanelerine dayanıyor. Modüllerden bazıları, ibar ismi verilen simge çubuğu, DR17 sistem tepsisi itray, sanal masaüstlerine ulaşmanızı sağlayan pager, DR17 menüsüne ulaşımı sağlayan start, analog saat modülü clock, dizüstü bilgisyarlarınızın pilinin ya da AC güç adaptörünün ne durumda olduğunu görmenizi sağlayan battery. Daha birçok modül bulunuyor bunlardan en göze çarpanı hem uygulama başlatıcısı olarak hem de sistem tepsisi olarak kullanabileceğiniz masaüstünde çok şık bir modül olarak karşımıza gelen engage.

Enlightenment gerçekten de diğer masaüstlerinde çok farklı bir şekilde geliştiriliyor, ve deyim yerinde ise her şeyi ile bütün bir masaüstü ortamı. EFL kütüphaneleri içerisinde yer alan EET isimli kütüphane, bir dosyaya (zip dosyası yada arşivi oluşturmaya benzer olarak) veri yığınlarını yazmak ve bunları sıkıştırarak daha sonradan içerisinde bulunan verileri okuyarak hızlı erişim sağlayan küçük bir kütüphane. E17 simgeler için ikili EAP formatını kullanıyor, arkaplanlar , resimler ve temalar için ise farklı bir format olan .EDJ yi kullanıyor. Bu formatların her ikisi de aslında , EET arşiv dosyaları ama geliştiriciler karışıklığa neden olmamaları ve kolay tanınabilmeleri için dosyaları bu şekilde adlandırmay tercih etmişler. Ayrıca kurulum kütüphaneleri içerisinde söz dizimi C’ye benzeyen bir betik dili bile tanımlanmış ve bu da E17’yi güçlü kılan bir başka özellik.

Enlightenment menülerini düzenlemek isterseniz entangle yardımınıza koşuyor. Sürükle bırak yöntemi ile menülerinizde, simge çuuğunzuda, engage üzerinde gösterilecek uygulamaları ve DR17 başlarken hangi uygulamaların çalıştırılacağını ayarlayabilirsiniz. Dediğimiz gibi simge dosyaları farklı bir formattalar ve .eap uzantısına sahipler, farklı simge temalarını http://www.get-e.org/Themes/Eap-Files/index.html adresinden bilgisayarınıza indirdikten sonra tek yapmanız gereken, arşivi açtıktan sonra, bu simgeleri ~/.e/e/applications/all klasörü içerisine kopyalamak. Masaüstlerinizde görüntülemek istediğiniz arkaplanları kendiniz oluşturabileceğiniz gibi, http://www.get-e.org/Themes/Backgrounds/index.html adresinden animasyonlu ve durağan enlightenment arkaplanlarına ulaşabilirsiniz. Temalara da yine aynı sitenin http://www.get-e.org/Themes/E17/index.html adresinden ulaşabilirsiniz. Temalarınızı da ~/.e/e/themes klasörü altına kopyalayarak kullanabilirsiniz.

EFL kütüphaneleri kullanılarak geliştirilen ve enlightenment ile birlikte gelecek bir çok uygulama bulunuyor, bunlardan eclair masaüstü ortamının medya çalıcısı, entropy ve evidence dosya yöneticileri, entrance giriş yöneticisi (mutlaka deneyin), exige uygulama çalıştırıcısı olarak karşımıza çıkıyor. Enlightenment için söylenecek daha çok söz var ancak bu diğer masaüstü yöneticilerine haksızlık olabilir.

Enlightenment arkaplanları nasıl hazırlanır?

Öncelikle e_utils sisteminizde kurulu olmalı, çünkü e_utils içerisinde bulunan e17_setroot ile çalışacağız. (Arkaplanlarınızı jpg yada png formatında olabilirler.) Konsolda

e17setroot -s -n /edj_formatina_dönüştürülecek_dosyanın_ismi.jpg

komutunu verdikten sonra ~/.e/e/backgrounds altında .edj uzantılı aynı isimli dosya oluşturulacak. Bu arkaplanı kullanmak için “DR17 menüsü(farenin sol tuşu ile)/Configuration/Configuration Panel” e tıklayın ve karşınıza gelen panelden “Background Settings” i seçin. Buradan oluşturduğunuz arkaplanı seçmeniz ve “Apply” tuşuna basmanız yeterli olacaktır.

FluxBox

Basit ve kullanımı kolay bir arayüze sahip Fluxbox’ı istediklerinize göre ayarlayabilirsiniz.

Bahsi geçen diğer masaüstü yöneticileri kadar yaygın olarak kullanılmasa da esnekliği, hafifliği ve hızı ile göz dolduran Fluxbox, BlackBox masaüstü yöneticisinin 0.6.11 sürümününü kaynak kodlarından yola çıkılarak inşa edilmiş. Çok az sistem kaynağı tüketiyor olması ve hızı, farklı temaların kullanımına izin vermesi ve transparan menüler, konfigürasyon dosyaları ile ayarlarının basit bir şekilde yapılabilmesi fluxbox’ın sahip olduğu önemli özelliklerden bazıları. Fluxbox’ı öntanımlı ayarları ile kullanan çoğu kullanıcı bu masaüstü ortamının kendilerine pek cazip gelmediğini söylerler, ancak bir defa ona alıştınız mı vazgeçmesi zor bir tarafı olduğunu da inkar etmezler. İyi konfigüre edilmiş bir fluxbox düşük donanım özelliklerine sahip makinalarda Linux keyfi yaşayabilmenizi olanaklı kılıyor.

Öntanımlı kurulumda fluxbox, masaüstü ve bir panel ile birlikte geliyor. Panelde sanal masaüstleri, tarih ve saat bilgileri ile sistem tepsisi yer alıyor. Fluxbox farenizin tuşları ile erişebileceğiniz menülere sahip. Bu menüleri isteklerinize göre düzenleyebilirsiniz. Her kullanıcının fluxbox konfigürasyon dosyaları $HOME/.fluxbox/ dizini altında tutuluyor. Bu dizin içerisinde yer alan dosya ve dizinler ise; menülerinizi ayarlayabileceğiniz menu dosyası, kullanıcıların kendilerine ait temel fluxbox ayarlarını tutan init dosyası, klavye tuşlarına atadığımız değerleri tutan keys dosyası, uygulamaların hangi boyutta açılacağı ve konum bilgilerini tutan apps dosyası, arka planların yer aldığı backgrounds/ klasörü, kullanıcılara ait temaların bulunduğu themes/ ve styles/ klasörleridir. Fluxbox’ın sitesinden erişilebilen bazı çok faydalı uygulamalar bulunuyor. Bu uygulamalar ile konfigürasyon dosyalarını elle düzenlemek yerine basit arayüzler yardımı ile masaüstünüzü yönetebilirsiniz. www.fluxbox.org sitesinde yer alan bu uygulamalardan fluxconf uygulaması; masaüstünüzün hangi tuşlara nasıl tepki vereceğinin belirtildiği keys dosyasını düzenleyen fluxkeys, fluxbox menüsünü ayarlamanıza yardımcı olan fluxmenu, fluxbox konfigürasyon aracı fluxconf araçları ile tüm bu araçlara tek bir yerden ulaşmanızı sağlayan fluxbare den oluşuyor.

Masaüstünüzde simgeleri görüntülemek isterseniz fbdesk uygulaması yardımınıza koşuyor. Fbdesk masaüstünde görüntüleyeceği simgeleri $HOME/.fluxbox/fbdesk.icons dosyasından okuyor. Bu dosyada her simge için simge altında görüntülenecek etiket “Name”, çalıştırılacak komutu “Exec” , görüntülenecek simgeyi “Icon” ve simge pozisyonunu tutan “Pos” değerleri bulunuyor. Icon dışında diğer değerleri “fbdesk” komutunu verdikten sonra herhangi bir simgeye sağ tıklayarak çıkan “Icon Menu” den ayarlayabili ve yeni simgeler oluşturabilirsiniz. Icon değerini ise fbdesk.icons dosyasında her bir simge için görüntülemek istediğiniz simgenin bulunduğu tam yolunu belirterek değiştirebiliyorsunuz.

Fluxboxta (eğer ayarları değiştirmedi iseniz) çalışma ortamlarınız arasında geçiş yapmak için farenizin tekerleğini çevirmeniz ile yeterli oluyor ancak fluxter uygulaması çalışma ortamlarınız arasında geçiş yapabilmeniz bir sayfalayıcı olması amacıyla geliştirilmiş. Bu uygulamaya ait ayarlar ise her kullanıcının $HOME/.fluxbox/fluxter.bb dosyasında tutuluyor.

Xfce

xfce4

Sahip olduğu araçlar ile Xfce’nin konfigürasyon ve kullanımı basite indirgenmiş.

Her ne kadar KDE ve GNOME’un kullanımı kolay bir masaüstü ortamı sunmaları çok fazla tercih edilmelerine sebep olsa da, sistem kaynakları cömert olan sistemlere gereksinim duyuyor olmaları gerçeği de göz ardı edilmemeli. Xfce projesi çok fazla sistem kaynağı tüketen bu masaüstü yöneticilerine alternatif olması amacıyla başlatılmış bir proje. Xfce, Unix-türevi işletim sistemlerinde kullanılmak üzere geliştirilmiş hafif bir masaüstü ortamı. GTK+2 kütüphaneleri esas alınarak geliştirilmiş Xfce pencere yöneticisi, Xffm adında bir dosya yöneticisi, Xfce ayar yöneticisi, Xfce paneli, simge kutusu, grafik sayfalayıcı ve bir takım diğer kullanışlı araçlar ile birlikte geliyor. Bu sevimli masaüstü yöneticisi bir çok farklı simge, pencere yöneticisi ve masaüstü temasını kullanmanıza imkan tanıyor. Xfce farenizin tuşları ile kontrol edebileceğiniz menülere sahip, sağ tuş ile Xfce menüsüne, orta tuş ile çalışma ortamlarında bulunan çalışan uygulamalara ulaşabilirsiniz.

Xfce ayar yöneticisinden xfce’yi kişiselleştirebilirsiniz, yapmanız gereken xfce menüsünden “Settings/Settings Manager” a tıklamak yada “ALT+F2” tuşlarına bastıktan sonra gelen uygulama çalıştırıcıya “xfce-setting-show” yazmak, bir diğer seçenek ise panel üzerinde bulunan Settings düğmesine tıklamak. Bundan sonra karşınıza xfce ayar yöneticisi gelecek, ayar yöneticisinden masaüstü, ekran, klavye ve fare, pencere yöneticisi, panel yerleşimi, arka plan, xfce açılış ekranı, temaların seçimi, simge kutusu yerleşimi ve ayarları, xffm dosya yöneticisine ait ayarları kendi isteklerinize göre değiştirebilirsiniz.